Birden fazla tabloyu içeri aktardıktan sonraki adım, bunları birbirine ilişkilendirmektir. Power BI'da doğru veri modeli kurmak, doğru rapor almanın temelidir — bu ders bu konunun kavramsal temelini oluşturuyor.
İki Tablo Türü: Lookup ve Veri Tablosu
- Lookup (boyut) tablosu: her satırı benzersiz bir değer taşır (ör. bir "Ürün" tablosunda her ürün kodu yalnızca bir kez geçer).
- Veri (olgu) tablosu: aynı değer tekrar edebilir (ör. bir "İşlemler" tablosunda aynı ürün onlarca kez satılmış olarak geçebilir).
Kural olarak lookup tabloları veri modelinde üstte, veri tabloları altta konumlandırılır — çünkü Power BI'da filtreler varsayılan olarak yukarıdan aşağıya doğru akar.
İlişki Kurmak
Model görünümünde, ortak alana sahip iki sütunu (ör. her iki tablodaki "Tarih" sütununu) sürükleyip bırakarak aralarında bir çizgi/ilişki oluşturabilirsiniz.
Kardinalite
Bir ilişkiye sağ tıklayıp Özellikler'e girdiğinizde kardinalite bilgisini görürsünüz:
- Bire-çok (1:*): en yaygın ve önerilen durum — lookup tablosundaki bir değer, veri tablosunda birden çok kez geçer.
- Bire-bir (1:1): iki tablodaki değerler birebir eşleşir; nadiren gerekli, çoğu zaman iki tablonun aslında birleştirilebileceğinin işaretidir.
- Çoka-çok (:): her iki tabloda da tekrar eden değerler varsa oluşur — belirsiz/riskli bir ilişki türüdür, mümkünse kaçınılmalıdır.
Çapraz Filtre Yönü
Bu ayar, filtrenin hangi yönde aktığını belirler:
- Tek: filtre yalnızca lookup tablosundan veri tablosuna doğru akar (önerilen, varsayılan davranış).
- Her iki yön: filtre iki yönde de akar — bu, beklenmedik şekilde başka tabloları da filtreleyebileceği için genellikle istisnai durumlar dışında önerilmez.
Aktif ve Pasif İlişkiler
İki tablo arasında yalnızca bir aktif ilişki olabilir. Eğer iki tablo birden fazla ortak sütuna sahipse (ör. hem "sipariş tarihi" hem "teslimat tarihi"), ikinci ilişki otomatik olarak pasif kurulur (noktalı çizgiyle gösterilir). Pasif ilişkiler normal filtrelemede kullanılmaz ama DAX formüllerinde USERELATIONSHIP fonksiyonuyla özel olarak devreye alınabilir.
İlişkinin Etkisini Görmek
Bir ilişkiyi geçici olarak devre dışı bırakıp (Özellikler → Bu ilişkiyi etkinleştir kutusunu kaldırarak) bir tablo/matris görselinde neyin değiştiğini gözlemlemek, ilişkinin raporunuzu nasıl etkilediğini somut olarak görmenin en iyi yoludur — ilişki aktifken dilimleyiciler/filtreler ilgili tabloyu etkiler, pasifken hiçbir şey değişmez.
Sırada Ne Var?
Sırada, hazır bir veri kaynağı olmadan, tamamen formülle bir tarih tablosu (rolling calendar) oluşturmayı göreceğiz.